Qua bản tin nói trên cho thấy, lãnh đạo cao cấp của huyện đã xử sự không chuẩn mực. Và rõ ràng đã thể hiện sự lạm quyền. Trong các cơ quan hành chính sự nghiệp, mà cũng không chỉ có ở khu vực này, kể cả ở khu vực tư – quan hệ giám đốc và cán bộ cấp dưới, nhân viên; quan hệ giữa chủ và người làm công... xét đến cùng, bao giờ cấp dưới phổ biến là yếu thế hơn. Đơn giản là người lãnh đạo có quyền quyết định nhiều điều. Có những điều tốt đẹp và kể cả những điều không tốt đẹp. Cho nên, điều mà các đơn vị cần là người lãnh đạo chuẩn mực. Chuẩn mực nghĩa là có tình có lý; có quy tắc, quy củ; khách quan, trong sáng...
Được làm việc với người lãnh đạo chuẩn mực “rất sướng”, cái gì ra cái đó, rõ ràng. Nhân viên không trong cảnh nơm nớp lo sợ. Được làm việc, được thu nhập chính đáng; được cơ hội thăng tiến; được cống hiến... Ngược lại, làm việc trong môi trường mà người lãnh đạo không chuẩn mực, đặc biệt là lãnh đạo cao cấp, thì nhân viên rất mệt. Có thể họ sử dụng đủ loại “chiêu” để nhân viên phải phục tùng, trong đó có việc phục tùng vì lợi ích riêng của mình (như trường hợp lãnh đạo huyện nói trên). Nếu không phục tùng thì nhân viên rất dễ đối diện với việc: lôi bè kéo cánh; bị dọa nạt, thuyên chuyển công tác; bị o ép để mọi quyền lợi bị ảnh hưởng: như quyền lợi vật chất, quyền lợi tinh thần; cơ hội cống hiến; cơ hội thăng tiến... và thậm chí là cơ hội để khẳng định mình.
Trong các cơ quan Nhà nước, có rất nhiều cơ chế ràng buộc để người lãnh đạo xử sự chuẩn mực. Đó là về lý thuyết. Còn trong thực tế thì chưa hẳn. Sự lạm quyền đang xảy ra, đã xảy và có thể tương lai sẽ còn xảy ra. Khu vực tư cũng có nhưng có vẻ như ít hơn. Bởi nó gắn liền với quyền lợi, quyền sở hữu. Xử sự không chuẩn mực với nhân viên, có thể năng suất lao động sẽ kém đi; chất lượng sản phẩm sẽ kém đi; người có năng lực sẽ không giữ được. Mà như thế sẽ ảnh hưởng ngay đến quyền lợi của chủ đầu tư.
Người viết bài này quan tâm và phân tích trường hợp nêu trên là vì, trên cả nước có không biết bao nhiêu huyện, bao nhiêu xã; bao nhiêu đơn vị hành chính sự nghiệp, nói chung là khu vực công, được vận hành cùng một cơ chế. Rất có thể ở nhiều nơi khác đã và đang diễn ra hiện tượng tương tự, tuy mức độ khác nhau mà chưa phát hiện ra được.
Có một câu hỏi đặt ra là, vì sao cấp dưới, nhân viên của huyện nói trên phục tùng đến vậy? Thậm chí, hy sinh quyền lợi vật chất lên cả bạc tỷ để “hầu” các vị. Có khi, nếu tính theo lương, cả đời họ làm cũng không bằng một góc số tiền họ đã bỏ ra? Có thể nó cũng có cái lý để tồn tại. Ví như, họ được hứa hẹn thăng quan tiến chức; họ được bố trí làm việc ở những vị trí được cho là “màu mỡ”. Cũng có thể bằng một cách nào đó, họ là “sân sau” để hứng được nhưng dự án, công trình bạc tỷ... Nói chung là một sự đánh đổi quyền lợi.
Như vậy, nếu như được mô tả bằng mô hình, thì có thể gọi đây là quan hệ “ngang bằng”. Nó chỉ mất cân bằng khi có sự cố xảy ra, tác động phá vỡ sự cân bằng này. Trong trường hợp nói trên rất có thể là “chuyện nghỉ hưu” của các vị lãnh đạo. Khi các vị còn đương chức, mọi việc đều êm thấm. Khi các vị nghỉ hưu, mọi chuyện mới được lôi ra ánh sáng.
Bài học chúng ta rút ra ở đây là phải cân bằng trong mối quan hệ. Và không có gì tốt hơn là phải có những chuẩn mực nhất định mà mọi người phải theo đuổi. Lãnh đạo có chuẩn mực của lãnh đạo, cấp dưới có chuẩn mực của cấp dưới, nhân viên có chuẩn mực của nhân viên. Mọi người làm tốt chuẩn mực của mình sẽ tạo ra sự cân bằng.
Lê Phương