Thứ Tư, 30/04/2014 13:31

Dân dã như “cộ” heo - xôi

Chú em ở làng điện thoại nhắc: “Gần tới tháng 10 âm lịch rồi, anh coi thu xếp thời gian mà về dự chạp họ”. Chú em không nhắc thì tôi cũng nhớ ngày chạp họ hàng năm. Mà nhớ chạp họ là nhớ “cộ” (mâm) heo - xôi dân dã của quê nhà.

Con, cháu họ nhà tôi có đến mấy chục gia đình. Đông là vậy nên mỗi năm có một gia đình “đăng cai” lễ cúng chạp họ mà theo cách gọi của làng là “bô việc”. Nhớ có năm nhà tôi đảm trách “bô việc”, mọi thứ đã phải chuẩn bị từ nửa tháng trước. Nào là để lại mấy tạ nếp nấu xôi, đặt trước con heo cỏ của nhà hàng xóm, chuẩn bị đậu xanh để làm giá đỗ, đặt mua chục chai nước mắm hạng nhứt. Mạ tôi nói: “Heo nạc, xôi thơm cũng chưa đủ, phải có nước mắm thiệt ngon mấy bác trong họ mới ưng”.

Cộ heo – xôi sắp theo “công thức”: thịt côi – xôi dưới

Thịt heo và xôi là hai món chủ lực trong cúng chạp họ. Từ tờ mờ sáng, ngoài sân nhà tôi đã đỏ lửa với cái “hôn” (hoông) xôi hình bầu dục thiệt to. Cái hôn xôi cao quá đầu đứa con nít chỉ được sử dụng trong những dịp giỗ chạp lớn, không chỉ nấu được nhiều mà quan trọng hơn, xôi nấu bằng hôn thường dẻo hơn, chín đều hơn nấu bằng nồi. Lúc nấu, mạ tôi không quên bỏ trên nồi mấy ngọn lá chìa thơm (một thứ lá mùi có nhiều ở các vùng quê) để cho xôi thơm hơn, ngon hơn…

Trước sân thì “hôn” xôi, còn ngoài giếng thì mấy chú mổ heo. Heo mổ xong, chia thịt, làm lòng và luộc ngay. Đến khi trời sáng tỏ thì cả xôi và heo đều chín. Công việc còn lại của mấy chú “hậu cần” là phân cộ. Cái đầu heo, một miếng thịt nọng được dành để cúng mâm chính cùng với mấy dĩa xôi. Số thịt còn lại được chia đều thành từng “cộ” trên mỗi bàn. Cộ được lót bằng một miếng lá chuối xanh đã rửa sạch, theo “công thức”: thịt côi - xôi dưới; có thêm mấy tô xương xáo măng, mấy dĩa giá và tất nhiên là không thể thiếu chén nước mắm ớt, nước lèo…

Cái ngon của “cộ” heo - xôi đó là cách bài trí. Nhìn ngon mắt từ màu xanh của lá chuối, màu trắng của xôi và cả cách phối màu của thịt, của tiết, của lòng heo, nước mắm, nước lèo. Xôi ruộng, heo nhà, nước mắm cốt thơm nức mũi của biển và măng của rừng nữa… Bởi vậy, tuy đơn giản, mộc mạc nhưng “cộ” heo xôi là sự tổng hợp hương vị từ núi đến biển, từ đồng ruộng đến vườn…

Hồi trước, sau khi tan tiệc, mỗi người đều được chia phần heo - xôi, gói trong miếng lá chuối đưa về nhà cho mấy đứa nhỏ. Mà nay cũng vậy, không cầu kỳ, cũng chẳng của ngon vật lạ nhưng “cộ” heo – xôi luôn khiến tôi có cảm giác thòm thèm dù bụng đã no căng.

Bài, ảnh: PHI TÂN

  Ý kiến bình luận

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Dân dã món rạm đồng xay của mẹ
Dân dã món rạm đồng xay của mẹ

Càng khôn lớn, càng được ăn nhiều của ngon vật lạ. Vậy mà đứa con xa nhà vẫn chỉ thèm thuồng nhớ nhung mùi vị món rạm đồng xay của mẹ.

Bánh ép o Kiều
Bánh ép o Kiều

Từ những cô cậu học trò đủ các cấp, sinh viên của nhiều trường đại học cho đến cả những bà mẹ, ông bố trẻ, ai đã thích món bánh ép thì đều thích “một cách mê tơi” - đó là câu trả lời của một bạn trẻ mà tôi tình cờ quen ở quán bánh ép O Kiều.

Những cái đòn gỗ
Những cái đòn gỗ

Không chỉ ở nhà quê, trên các con phố, những gánh hàng rong ngày trước luôn phải mang theo những cái đòn gỗ để cho khách ghé ăn uống lót ngồi.

Chặt to, kho mặn
Chặt to, kho mặn

Mỗi lần có dịp về quê, thể nào tôi cũng tìm cho bằng được o bán bánh bèo ở góc chợ, dưới cây vông già. Đó là đĩa bánh bèo “chặt to, kho mặn” như cách ví von của người nhà quê, về cái sự thô mộc của lối ẩm thực dân dã.