Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2026, được Quốc hội thông qua ngày 23/4/2026 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, được ban hành trong bối cảnh Hà Nội đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vai trò đầu tàu của cả nước. Một trong những nội dung nổi bật, mang tính đột phá của Luật là việc tạo lập hành lang pháp lý cho sự hình thành và phát triển các loại hình kinh tế mới trên nền tảng khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại.

Không chỉ dừng lại ở việc xác định các lĩnh vực ưu tiên, Luật còn trao cho Thành phố quyền chủ động thí điểm, lựa chọn và triển khai các mô hình kinh tế chưa được pháp luật hiện hành quy định đầy đủ. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy “quản lý theo khuôn khổ sẵn có” sang tư duy “kiến tạo phát triển thông qua thử nghiệm chính sách”, góp phần mở rộng không gian đổi mới và thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững cho Thủ đô.

Thúc đẩy kinh tế số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Trước hết, Luật Thủ đô (sửa đổi) mở đường cho việc phát triển mạnh mẽ các loại hình kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, kinh tế số, kinh tế nền tảng và kinh tế dữ liệu được xác định là những lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng cao và khả năng lan tỏa rộng.

Với cơ chế thí điểm linh hoạt, Hà Nội có thể chủ động xây dựng và vận hành các mô hình mới như trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, cũng như các nền tảng kinh doanh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ chuỗi khối. Điều này không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn tạo ra các ngành nghề mới, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại.

Đáng chú ý, việc cho phép “làm trước – hoàn thiện sau” về thể chế giúp Hà Nội rút ngắn đáng kể thời gian đưa các sáng kiến vào thực tiễn, từ đó tận dụng tốt hơn các cơ hội của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Phát triển kinh tế đô thị hiện đại với mô hình TOD

Một điểm nhấn quan trọng của Luật là việc xác định mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) như một trụ cột của kinh tế đô thị mới. Thông qua mô hình này, Hà Nội có thể tổ chức lại không gian đô thị theo hướng tập trung quanh các tuyến đường sắt đô thị, từ đó hình thành các khu vực phát triển mật độ cao, tích hợp đa chức năng.

Không chỉ góp phần giải quyết vấn đề giao thông, TOD còn tạo ra giá trị kinh tế lớn thông qua việc gia tăng giá trị đất đai và không gian đô thị. Thành phố có thể khai thác nguồn thu từ việc tăng hệ số sử dụng đất, phát triển các trung tâm thương mại, dịch vụ và tài chính xung quanh các nhà ga, qua đó tạo nguồn lực bền vững để tái đầu tư hạ tầng.

Mô hình này đã được nhiều đô thị lớn trên thế giới áp dụng thành công và được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của Hà Nội trong thời gian tới.

Hình thành kinh tế không gian đa chiều

Lần đầu tiên, Luật Thủ đô đưa vào khung pháp lý việc phát triển kinh tế gắn với khai thác không gian theo chiều sâu và chiều cao. Theo đó, các hoạt động kinh tế trong không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao được xác định là những lĩnh vực tiềm năng cần được ưu tiên phát triển.

Việc khai thác không gian ngầm cho phép phát triển hệ thống trung tâm thương mại, bãi đỗ xe, hạ tầng kỹ thuật và giao thông ngầm, qua đó giảm áp lực lên mặt đất. Đồng thời, không gian tầm thấp và tầm cao mở ra cơ hội cho các hoạt động logistics thông minh, vận chuyển bằng thiết bị bay không người lái, cũng như các ứng dụng công nghệ cao trong quản lý đô thị.

Đây là hướng đi mang tính chiến lược, giúp Hà Nội mở rộng “không gian kinh tế” mà không bị giới hạn bởi quỹ đất truyền thống, đồng thời tạo nền tảng cho việc phát triển đô thị thông minh.

Đẩy mạnh kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu phát triển bền vững, Luật Thủ đô (sửa đổi) đặc biệt chú trọng đến việc thúc đẩy các mô hình kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. Các chính sách hỗ trợ được thiết kế nhằm khuyến khích doanh nghiệp và người dân tham gia vào các hoạt động tái chế, tái sử dụng tài nguyên, giảm thiểu chất thải và phát triển năng lượng sạch.

Việc phát triển kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp giảm áp lực lên môi trường mà còn tạo ra giá trị gia tăng từ việc tận dụng lại các nguồn lực đã qua sử dụng. Đồng thời, kinh tế xanh góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, cải thiện môi trường đô thị và tăng sức hấp dẫn của Hà Nội đối với nhà đầu tư.

Phát triển nông nghiệp đô thị và công nghệ cao

Không gian phát triển các loại hình kinh tế mới không chỉ giới hạn trong khu vực nội đô mà còn mở rộng ra khu vực ngoại thành. Luật Thủ đô định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, với trọng tâm là nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp đô thị.

Các mô hình này cho phép kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp với dịch vụ, du lịch và giáo dục trải nghiệm, qua đó nâng cao giá trị kinh tế trên một đơn vị diện tích đất. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất giúp tăng năng suất, chất lượng sản phẩm và giảm tác động tiêu cực đến môi trường.

Công nghiệp văn hóa – động lực tăng trưởng từ “tài nguyên mềm”

Một trong những điểm đáng chú ý của Luật là việc coi công nghiệp văn hóa là một trụ cột của nền kinh tế Thủ đô. Với lợi thế về lịch sử, văn hóa và nguồn nhân lực sáng tạo, Hà Nội có điều kiện thuận lợi để phát triển các ngành công nghiệp như thiết kế, nghệ thuật, truyền thông, giải trí và du lịch văn hóa.

Việc hình thành các trung tâm sáng tạo, không gian văn hóa và các thiết chế hỗ trợ sẽ góp phần khai thác hiệu quả “tài nguyên mềm”, tạo ra giá trị kinh tế mới và nâng cao vị thế của Hà Nội trên bản đồ các thành phố sáng tạo của khu vực và thế giới.

Tạo lập hệ sinh thái kinh tế mới đồng bộ và linh hoạt

Điểm cốt lõi của Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ nằm ở việc xác định các loại hình kinh tế mới, mà ở chỗ tạo lập một hệ sinh thái thể chế cho phép các mô hình này được hình thành, phát triển và nhân rộng. Thành phố được trao quyền chủ động trong việc lựa chọn lĩnh vực thí điểm, ban hành chính sách phù hợp và điều chỉnh kịp thời theo thực tiễn. Cơ chế này giúp Hà Nội có thể nhanh chóng thích ứng với những biến động của kinh tế toàn cầu, đồng thời tận dụng tốt các cơ hội từ tiến bộ khoa học – công nghệ và xu thế phát triển mới.

Có thể khẳng định rằng, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Hà Nội với trọng tâm là các loại hình kinh tế hiện đại, sáng tạo và bền vững. Từ kinh tế số, kinh tế đô thị TOD, kinh tế không gian đến kinh tế xanh, nông nghiệp công nghệ cao và công nghiệp văn hóa, tất cả đều góp phần tạo nên một cấu trúc kinh tế đa dạng, linh hoạt và có khả năng thích ứng cao. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị ngày càng gay gắt, việc tận dụng hiệu quả các cơ chế mà Luật mang lại sẽ là yếu tố quyết định để Hà Nội bứt phá, khẳng định vai trò trung tâm kinh tế, đổi mới sáng tạo của cả nước và từng bước vươn tầm khu vực.