Với vị thế là Thủ đô của cả nước, Hà Nội cần những công cụ pháp lý linh hoạt, phù hợp hơn so với các đô thị khác. Các cơ chế, chính sách đặc thù trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ giúp Thành phố nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật; đồng thời, tăng cường năng lực kiến tạo, chủ động đề xuất và triển khai các chủ trương mới theo hướng chuyển mạnh từ “quản lý” sang “quản trị phát triển”, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên phát triển mới.

Chuyển mạnh từ “quản lý” sang “quản trị phát triển”
Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp Thứ nhất Quốc hội Khóa XVI (tháng 4/2026) được chuẩn bị công phu, nghiêm túc và trên cơ sở tổng kết sâu sắc thực tiễn thi hành Luật Thủ đô hiện hành, bám sát các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và sự tham gia rộng rãi của các Bộ, ngành, chuyên gia, nhà khoa học và Nhân dân nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý đặc thù, vượt trội, ổn định, lâu dài, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm đối với các vấn đề phát triển của Thủ đô.
Tư duy xây dựng Luật chuyển mạnh từ “quản lý” sang “quản trị phát triển”, với tinh thần xuyên suốt là “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm” và nội dung dự thảo Luật thể hiện bước chuyển rõ nét, từ thực thi chính sách sang trao quyền chủ động hơn cho Thành phố trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

 Phối cảnh Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng

Trước hết, Luật Thủ đô (sửa đổi) thiết kế cơ chế phân quyền triệt để, toàn diện và phân định rõ thẩm quyền của chính quyền Thành phố với hơn 190 thẩm quyền được giao cho Thành phố; đồng thời, gắn với yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.
Thứ hai, tạo lập khung thể chế cho một mô hình quản trị đô thị đặc biệt, trong đó chính quyền Thành phố được chủ động toàn diện hơn trong tổ chức bộ máy, quản lý công chức, chế độ công vụ và biên chế. Đồng thời, mở rộng không gian phát triển thể chế thông qua việc trao quyền cho Thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật, quy định các biện pháp đặc thù phù hợp với yêu cầu phát triển Thủ đô để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết khác của Quốc hội mà chưa được quy định bởi Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ, cơ quan ngang Bộ và thí điểm cơ chế, chính sách, song vẫn đảm bảo vận hành trong khuôn khổ kiểm tra, giám sát và kiểm soát chặt chẽ.
Thứ ba, Luật Thủ đô (sửa đổi) đã thể hiện rõ sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy quy hoạch và phát triển đô thị, bám sát yêu cầu xây dựng một Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc” thông qua việc Hà Nội chỉ lập một Quy hoạch tổng thể Thủ đô có tính ổn định, dài hạn và mở rộng không gian phát triển mới từ quản lý, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp, tầm cao - một nguồn lực rất lớn nhưng lâu nay chưa được phát huy đúng mức. Đồng thời, phát triển đô thị hiện đại, thông minh, đa chức năng, gắn với chỉnh trang, tái thiết đô thị, phát triển nhà ở và phát triển đô thị theo mô hình TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng), phát triển hệ thống hạ tầng giao thông vận tải...
Một điểm đáng chú ý, Luật Thủ đô (sửa đổi) tiếp tục có các quy định mang tính đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạch định chính sách, quản lý và phát triển tất cả lĩnh vực của Thủ đô, các chính sách ưu đãi vượt trội để thu hút nhân lực chất lượng cao, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học, công nghệ. Đây là nền tảng quan trọng để Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng mở rộng không gian chính sách trong các lĩnh vực văn hóa - xã hội, giáo dục, y tế, an sinh, với mục tiêu nâng cao chất lượng sống của người dân Thủ đô. Nhiều cơ chế đặc thù cho phép Hà Nội chủ động hơn trong phát triển giáo dục chất lượng cao, y tế hiện đại, chăm lo an sinh xã hội toàn diện.
Đặc biệt, về nguồn lực phát triển Thủ đô, Luật đã thiết kế các cơ chế tài chính - ngân sách mang tính chủ động hơn trong điều hành ngân sách, huy động các nguồn lực tài chính mới, thiết lập thẩm quyền quyết định đầu tư, khai thác tài sản công, tài sản kết cấu hạ tầng; đồng thời, tạo cơ sở pháp lý để áp dụng các chính sách ưu đãi đầu tư vượt trội, đồng thời thí điểm các mô hình kinh tế mới.
Với những điểm mới nêu trên, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) sau khi được xem xét, thông qua, sẽ tạo ra hành lang pháp lý đủ mạnh, đủ linh hoạt và mang tính đột phá, giúp Hà Nội phát huy tốt hơn vai trò đầu tàu, trung tâm lớn về chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục và đào tạo, y tế và hội nhập quốc tế của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.

Tác động lan tỏa đối với Vùng Thủ đô và cả nước
Luật Thủ đô có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ đối với Hà Nội, mà còn đối với cả nước, góp phần giúp Thủ đô phát triển nhanh, bền vững và xứng tầm với vai trò là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia.
Luật tạo điều kiện để Hà Nội chủ động huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, như: tài chính, đất đai, tài sản công, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, y tế, giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ, bảo đảm quy hoạch Thủ đô đồng bộ. Đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, cải thiện chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Ở tầm rộng hơn, các quy định của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) còn có ý nghĩa trong đổi mới tư duy xây dựng luật theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách”, mà còn phải được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới. Luật đã cho phép chính quyền Thành phố được thí điểm các cơ chế, chính sách mới, từ đó tổng kết, nhân rộng ra các địa phương khác.
Tuy nhiên, dự thảo Luật quy định chặt chẽ phạm vi, trình tự, thủ tục cũng như cơ chế tổ chức thực thi, kiểm tra, giám sát việc ban hành cơ chế, chính sách thí điểm và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực hiện. Điều này góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia, thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng nhưng cũng thể hiện tính bảo đảm an toàn, thận trọng khi thực thi chính sách để bảo đảm sự phát triển bền vững. Có thể nói, sự phát triển của Hà Nội không chỉ mang ý nghĩa riêng của một đô thị, mà còn là động lực lan tỏa, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế, ổn định chính trị - xã hội và nâng cao vị thế quốc gia.
Luật Thủ đô (sửa đổi) sau khi được xem xét, thông qua, sẽ tạo ra những tác động lan tỏa rất rõ nét trong liên kết Vùng Thủ đô với vai trò Hà Nội là hạt nhân nhằm giải quyết những vấn đề cấp thiết cho Thủ đô và Vùng Thủ đô, như về hạ tầng giao thông, bảo vệ môi trường, khai thác khoáng sản cũng như những lĩnh vực ưu tiên khác trong Vùng Thủ đô, tạo động lực phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc và của cả nước; giúp Hà Nội có đủ công cụ pháp lý vượt trội, ổn định để khai mở những động lực mới, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng liên tục hai con số theo Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã xác lập rõ vai trò của Hà Nội là hạt nhân, cực tăng trưởng, đồng thời bổ sung cơ chế liên kết vùng, phối hợp phát triển hạ tầng, bảo vệ môi trường, phân bố không gian phát triển hợp lý. Điều này sẽ giúp giải quyết các vấn đề mang tính liên vùng như giao thông, ô nhiễm… vốn không thể xử lý trong phạm vi một địa phương.

Quan trọng hơn, khi Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và hiệu quả, sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa về kinh tế, công nghệ, quản trị và nguồn nhân lực. Các mô hình mới trong quản trị đô thị, chuyển đổi số, kinh tế sáng tạo… nếu thành công tại Hà Nội hoàn toàn có thể nhân rộng ra cả nước.
Đồng thời, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng thể hiện rõ triết lý phát triển lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Đây là nền tảng để hướng tới một mô hình phát triển bền vững, bao trùm, có khả năng lan tỏa rộng./.