Trồng rừng gỗ lớn ở Thừa Thiên Huế phát triển cách đây chừng chục năm. Giá trị về môi trường là điều ai cũng có thể nhìn thấy. Riêng về giá trị kinh tế, theo những nhà quản lý và chuyên gia của ngành lâm nghiệp, trồng rừng gỗ lớn đưa lại hiệu quả kinh tế cao hơn rừng trồng gỗ nhỏ khoảng 2,5 lần. Về con số tuyệt đối, ví dụ như trồng rừng gỗ nhỏ thu 1 ha 100 triệu đồng thì trồng rừng gỗ lớn thu được 250 triệu đồng.

Chỉ đơn thuần nhìn vào những con số này, rõ ràng trồng rừng gỗ lớn có sức hấp dẫn rất lớn. Thế nhưng, có vẻ như nó chưa được sự chấp nhận của nhiều người trồng rừng?

Tổng diện tích rừng trồng của Thừa Thiên Huế là hơn 140.000 ha, riêng diện tích rừng trồng gỗ lớn đến năm 2020 có khoảng 7.000 ha (có những số liệu cho biết là hơn 8.000 ha). Trong những cánh rừng bạt ngàn, rừng trồng gỗ lớn chỉ chiếm tỷ lệ 5%. Phát triển rừng trồng luôn luôn đi kèm hai mục tiêu là kinh tế và môi trường. Đối với người dân, có lẽ ít ai nghĩ về mục tiêu môi trường (hoặc là đặt nặng mục tiêu môi trường) mà đặt mục tiêu kinh tế lên hàng đầu. Đã làm kinh tế, một phương thức làm kinh tế đưa lại hiệu quả cao mà ít được chọn lại chọn có phải là điều lạ?

Có lẽ nó không lạ là do phát triển rừng trồng gỗ lớn chưa phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của đại bộ phận người dân. Người trồng rừng hiện nay phần lớn có diện tích nhỏ, điều kiện kinh tế còn nghèo. Rừng có thể là một nguồn thu nhập chính của họ. Cho nên chúng ta thấy, cả hàng chục ngàn hộ trồng rừng phần lớn đều trồng rừng bán gỗ dăm (hiểu một cách khác là rừng gỗ nhỏ, trồng 4-5 năm) chứ không đủ nguồn lực và sự kiên trì để trồng rừng gỗ lớn (10 năm). Gần 50% diện tích rừng gỗ lớn hiện tại ở Thừa Thiên Huế là các lâm trường, hoặc những người có diện tích rừng lớn.

Mặt khác, không phải trồng rừng gỗ lớn là siêu lợi nhuận như những con số khuyến cáo (tăng 2,5 lần/ha). Bài toán này có thể lý giải như sau: Trồng rừng gỗ nhỏ trung bình 5 năm, cho thu nhập khoảng 100 triệu (con số tương đối); trồng rừng gỗ lớn 10 năm cho thu nhập 250 triệu. Như vậy, 1 chu kỳ trồng rừng gỗ lớn bằng 2 chu kỳ trồng rừng gỗ nhỏ. Có thể hiểu trồng rừng gỗ nhỏ cho thu nhập bằng 80% trồng rừng gỗ lớn. Đó là chưa nói đến sự tác động của nhiều yếu tố khác như: rủi ro (do thời gian kéo dài, chẳng hạn như thiên tai, cháy rừng...), các chi phí khác trong thời gian kéo dài.

Chính những cản trở này đã làm cho việc trồng rừng gỗ lớn phát triển chậm trong thời gian qua. Như vậy, để đẩy mạnh diện tích trồng rừng gỗ lớn phải giải cho được những nút thắt đó. Đặc biệt là nghiên cứu về chính sách hỗ trợ phát triển phù hợp. Nhà nước đặt nặng mục tiêu môi trường. Và mục tiêu kéo theo là chăm lo phát triển kinh tế, nâng cao đời sống của người dân nên cần có một cơ chế hỗ trợ kinh phí đủ sức hấp dẫn hơn.

Nguyên Lê