Lý giải về những mặt trái đã và đang diễn ra đó, người ta đã nói đến sự biến tướng của lễ hội. Ví như việc tranh lộc. Theo nhà sử học Dương Trung Quốc, ban đầu vốn là một yếu tố không thể thiếu của lễ hội, vì nó mang ý nghĩa giải tỏa bức xúc của con người. Nhưng với việc tranh đoạt đó, ngày xưa nó mang giá trị văn hóa còn ngày nay nó mang giá trị tận hưởng.

Còn chính sự mê tín và lòng tham đã làm biến tướng nhiều lễ hội. Tư tưởng mê tín đã tạo nên hiện tượng “buôn thần, bán thánh” nở rộ, các hoạt động như bói toán, xóc thẻ, xin xăm, viết sớ, đốt mã... có dịp bùng nổ, góp phần tạo nên sự quá tải của không gian lễ hội. Cũng do lòng tham tranh thủ kiếm tiền mà hiện tượng chặt chém tại các lễ hội thường xuyên diễn ra, từ vật phẩm cúng dường đến tiền gửi xe... bất chấp quy định.

Con số khoảng 500 lễ hội hàng năm ở Thừa Thiên Huế với chủ yếu là lễ hội xuân là ước mơ của nhiều địa phương trong cả nước. Tuy vẫn có không ít những điều “chướng tai, gai mắt” nhưng nhìn chung, là một cảm giác vui, chân chất và thanh thản dành cho những ai có dịp đầu xuân tham dự các lễ hội ở Huế và đây là điều thật đáng để suy ngẫm. Nó khiến tôi nhớ đến lời bàn của cố Giáo sư Trần Quốc Vượng: “Lễ hội là một sản phẩm và một biểu hiện của một nền văn hóa. Tham gia lễ hội là một thế ứng xử”.

Thừa Thiên Huế có những lễ hội như vật làng Sình từng được ghi trong sử sách hay gần đây là lễ hội đền Huyền Trân thu hút không ít khách thập phương, nhưng nhìn chung hội xuân nơi đây vẫn là những hội làng. Ra giêng, thời điểm đã bớt lạnh và ít mưa, cây cối đua nhau đâm chồi, nảy lộc; công việc ruộng đồng, nương rẫy ổn thỏa và người dân có thời gian rảnh rỗi. Đây là lúc hội làng được mở ra là để tế cúng thần linh, cầu xin trời đất, thần phật phù hộ, độ trì cho dân các làng, xã bình an, làm ăn tấn tới, mùa màng bội thu, cá tôm đầy thuyền…

Nhìn vào cơ cấu tổ chức, các hội làng ở Huế thường bao gồm 2 phần, lễ và hội. Người tổ chức, chủ trì lễ hội và dân làng rất coi trọng phần lễ. Việc lạy bái, dâng hương hoa, trà tửu, đọc văn chúc, văn tế… được tiến hành rất bài bản, thành kính, trang nghiêm, mang rõ sắc màu của văn hóa Cố đô. Phần lễ chính là nội dung của các loại hình tín ngưỡng dân gian.

Tuy nhiên, cái phần hội mới là sự mong đợi, là điều thôi thúc bao người. Mỗi hội làng có những hoạt động khác nhau. Làng thì tổ chức đua thuyền trên đầm phá, trên biển, làng thì mở hội vật như ở làng Sình, làng Thủ Lễ… Rồi nữa, đu tiên, hát sắc bùa, hò mái nhì, mái đẩy, hát các điệu lý,… Con người ta đến với lễ hội không chỉ có cầu mong mà chủ yếu là để chơi, để gặp gỡ và giao lưu.

Kế tục, trao truyền, gìn giữ và phát huy những giá trị nhân văn để không làm biến tướng, dung tục các lễ hội đầu xuân ở Huế, thiết nghĩ cũng là cách để xây dựng, quảng bá về một hình ảnh Huế hấp dẫn, thân thiện, an toàn và mến khách.

ĐAN DUY