Ngày 14/3/2025, UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “Thực trạng và giải pháp xử lý các vấn đề cấp bách trong công tác bảo vệ môi trường Thủ đô Hà Nội” tại Hội trường Thành ủy Hà Nội (số 9 Ngô Quyền, Hoàn Kiếm, Hà Nội).

Chủ trì Hội thảo có Đồng chí Trần Sỹ Thanh, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội; GS.VS Châu Văn Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam; GS.TSKH Mai Trọng Nhuận, Nguyên Giám đốc ĐH Quốc Gia Hà Nội, Chủ tịch Hội đồng đảm bảo chất lượng giáo dục, ĐH Quốc Gia Hà Nội; Đồng chí Nguyễn Trọng Đông, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội.

Tham dự hội thảo có Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường Quốc hội TS. Tạ Đình Thi và các ban, bộ, ngành Trung ương; Phó Bí thư thường trực Thành ủy Nguyễn Văn Phong; lãnh đạo các tỉnh Hà Nam, Bắc Ninh, Ninh Bình; Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội Lê Ngọc Anh cùng đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các tổ chức quốc tế trên địa bàn Thành phố.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội Lê Ngọc Anh phát biểu khai mạc hội thảo.

Cải thiện môi trường Thủ đô là nhiệm vụ số 1 trong các nhiệm vụ trọng tâm

Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Châu Văn Minh nhận định Hà Nội có tốc độ đô thị hóa rất nhanh, nằm ở trung tâm khu vực có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất nước, Hà Nội phải đối mặt với rất nhiều vấn đề môi trường như ô nhiễm không khí, quá tải trong xử lý chất thải rắn, nước thải,…

 Quang cảnh hội thảo.

Theo Quy hoạch Thủ đô, vấn đề môi trường được coi là khâu đột phá cấp bách cần giải quyết. Hà Nội mong nhận được nhiều ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để giúp Thành phố xác định được cụ thể hơn những vấn đề môi trường cần ưu tiên giải quyết; những giải pháp quy hoạch, công nghệ, chính sách,… để nhanh chóng cải thiện chất lượng môi trường của Thành phố, góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội văn minh, hiện đại, xanh sạch, bền vững.

Ô nhiễm không khí đang là vấn đề cấp bách

TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam nhấn mạnh ô nhiễm không khí ở Hà Nội đang là vấn đề cấp bách với chỉ số nồng độ trung bình PM2.5 cao. Có nhiều ngày trong năm, chất lượng không khí ở mức kém. Điển hình là mùa đông 2024 khi chỉ số AQI cao ở mức đỏ, tím thậm chí nâu trong nhiều ngày liên tục.

Trước tình hình đó, Hà Nội cũng làm rất nhiều kế hoạch hành động nhưng vẫn chưa giải quyết được ô nhiễm không khí, nguyên nhân chủ yếu là do Hà Nội chưa kiểm soát tốt các nguồn thải từ các hoạt động giao thông và bụi đường; công nghiệp, đốt than, dầu diesel, đốt rác; xây dựng; nông nghiệp; trong đó nhận định amonia sinh ra bụi thứ cấp từ các trang trại chăn nuôi, phân bón; đốt phụ phẩm nông nghiệp,… Phát thải từ các tỉnh lân cận cũng là nguyên nhân gia tăng ô nhiễm không khí.

TS. Hoàng Dương Tùng cho rằng chất lượng không khí trong tương lai ở Hà Nội sẽ được quyết định bởi quyết tâm chính trị của Thành phố. Theo đó, Thành phố cần coi quản lý chất lượng không khí của Hà Nội là ưu tiên hàng đầu, đưa chỉ tiêu chất lượng không khí vào kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm.

Hà Nội cần ưu tiên xây dựng hạ tầng số như cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin các nguồn phát thải; cần có dữ liệu chung để xác định loại phát thải và khối lượng phát thải của từng ngành cụ thể, qua đó có giải pháp phù hợp; hoàn thiện các trạm quan trắc không khí xung quanh trong nội thành và một số huyện ngoại thành; tận dụng lợi thế về đội ngũ chuyên gia; thí điểm các cơ chế phù hợp để huy động tối đa các chuyên gia, nhà khoa học trên địa bàn; tham gia nghiên cứu, xác định tiêu chuẩn kỹ thuật, tham gia soạn thảo chính sách và đề xuất các giải pháp phù hợp.

Theo GS.TS. Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm KHCNVN), do Hà Nội có ít trạm quan trắc tự động, nên việc đánh giá chất lượng không khí có nhiều khó khăn.

Hà Nội cần đồng bộ hệ thống thông tin quan trắc, cơ sở dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích, dự báo chất lượng không khí. Đồng thời cần đầu tư hệ thống công nghệ, mở rộng quy mô, hệ thống tái sử dụng chất thải, nước thải.

Viện Hàn lâm KHCNVN sẵn sàng chuyển giao các công nghệ môi trường, mong muốn thành phố Hà Nội hợp tác, phối hợp hỗ trợ, tạo điều kiện và cho phép các nhà khoa học của viện được tiến hành thử nghiệm, triển khai các nghiên cứu, các giải pháp công nghệ đã thành công vào thực tế; Viện Hàn lâm KHCNVN sẵn sàng làm đầu mối để hợp tác với các chuyên gia, nhà khoa học, các tổ chức KHCN quốc tế nghiên cứu các vấn đề và giải pháp giải quyết các vấn đề môi trường cấp bách của Hà Nội.

Bài học từ Bắc Kinh: Cần sự kết hợp giữa các tỉnh, thành

TS. Zbigniew Klimont - Trưởng nhóm nghiên cứu về Quản lý ô nhiễm, Chương trình Năng lượng, Khí hậu và Môi trường, Tổ chức IIASA (Viện Phân tích Hệ thống Ứng dụng Quốc tế) cho biết chất lượng không khí Bắc Kinh đã cải thiện đáng kể sau thời gian ô nhiễm nghiêm trọng, mang lại kết quả tích cực cho các nhà hoạch định chính sách. Có rất nhiều biện pháp quyết liệt diễn ra, đặc biệt là trong mùa Thế vận hội Olympic Bắc Kinh 2008.

TS. Zbigniew Klimont chia sẻ rằng bầu trời Bắc Kinh đã xanh trở lại sau khoảng thời gian ô nhiễm không khí nghiêm trọng.

Tại Thế vận hội Olympic Bắc Kinh 2008, Trung Quốc đã đóng cửa nhiều nhà máy trong khoảng cách hàng trăm km xung quanh Bắc Kinh, nhiều phương tiện giao thông không được hoạt động. Điều này cho thấy tầm quan trọng của cấp vùng trong giải quyết ô nhiễm không khí. Bắc Kinh không thế giải quyết ô nhiểm không khí bởi chính Bắc Kinh mà còn bởi sự hợp tác của những đô thị vệ tinh lân cận.

Mặc dù Bắc Kinh phải trả giá bằng một số ảnh hưởng kinh tế khi tạm dừng hoạt động nhiều nhà máy, nhưng biện pháp quyết liệt và mạnh mẽ của Bắc Kinh khiến cho chất lượng không khí đã cải thiện đáng kể.

Sự đầu tư về nguồn lực và ý chí trong công tác giải quyết ô nhiễm không khí của Bắc Kinh là bài học cho Hà Nội. Hà Nội không chỉ nhận phát thải từ các tỉnh xung quanh mà cũng là nguồn gây ô nhiễm cho các tỉnh thành lân cận. Giải quyết ô nhiễm không khí ở Hà Nội cần có sự kết hợp giữa Hà Nội và các tỉnh thành. Trong đó quyết tâm chính trị là điều cực kỳ quan trọng như đã được thấy trong bài học ở Bắc Kinh khi giải quyết ô nhiễm không khí.

Bài học từ Nhật Bản: Sự hợp tác giữa người dân, doanh nghiệp, chính quyền và nhà khoa học

GS. TS. Kiwao Kadokami, Khoa Kỹ thuật Hóa học và Môi trường, Trường Đại học Kitakyushu, Nhật Bản chia sẻ tại thành phố Kitakyushu, các biện pháp kiểm soát ô nhiễm do các doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc xử lý khí thải trước khi thoát ra mà còn tập trung cải tiến quy trình sản xuất bằng cách áp dụng công nghệ sản xuất ít ô nhiễm hơn. Công nghệ này không chỉ giúp cải thiện môi trường mà còn mang lại lợi ích kinh tế.

Các biện pháp ứng phó hiệu quả đã được thực hiện với sự hợp tác của các doanh nghiệp như ký kết “Thỏa thuận phòng ngừa ô nhiễm” với các công ty để bổ sung cho các quy định pháp luật hiện có, và thành lập “Hội đồng liên lạc phòng ngừa ô nhiễm không khí” bao gồm các doanh nghiệp lớn và chính phủ.

Sau rất nhiều nỗ lực, bầu trời và biển ở thành phố Kitakyushu đã phục hồi về trạng thái trước khi bị ô nhiễm trong khoảng 15 năm. GS. TS. Kiwao Kadokami nhận định trong vấn đề bảo vệ môi trường, sự hợp tác giữa người dân, doanh nghiệp, chính quyền và nhà khoa học là chìa khóa để giải quyết các vấn đề môi trường.

Chuyên gia tham mưu sử dụng công cụ kinh tế vào công tác quản lý

GS. TS. Nguyễn Việt Anh, Viện Trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội trăn trở rằng với Hà Nội, việc thu gom nước thải là khó nhất, càng làm muộn thì càng khó khăn khi làm hệ thống thu gom từ các hộ gia đình, càng để lâu càng trả giá đắt.

GS. TS. Nguyễn Việt Anh đề xuất cần có chính sách phù hợp để thu hút những nhà đầu tư khi đầu tư dự án phải gắn với phát triển hạ tầng, có giải pháp cho Thành phố. Cần có các giải pháp để làm lợi cho cả nhà đầu tư và cộng đồng.

GS. TS. Nguyễn Việt Anh, Viện Trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

“Thành phố phải ràng buộc rõ trách nhiệm của nhà đầu tư rằng không làm gia tăng úng ngập. Nếu chuyển từ đất thấm sang bê-tông, mái nhà,… sẽ gia tăng cống nhanh, cần sử dụng mô hình thủy lực để xem dự án đó gia tăng úng ngập bao nhiêu, tránh để Thành phố phải gánh” - GS. TS. Nguyễn Việt Anh đưa ra giải pháp.

Hà Nội nên có chính sách riêng để khuyến khích tái sử dụng nước thải sau xử lý. Nếu không thu gom được nước thải thì không thể hồi phục được các dòng sông.

Trong vấn đề về xử lý bùn, Hà Nội chưa có khu xử lý đúng nghĩa trong khi mỗi ngày có hàng trăm nghìn tấn bùn từ các cống kênh mương, rất lãng phí tài nguyên. Tuy nhiên, công nghệ xử lý còn chưa rõ ràng.

 PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh, Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường cho rằng cần sử dụng công cụ thị trường, công cụ kinh tế trong công tác quản lý. Hà Nội có thể thu phí cao đối với xe đi vào nội thành, sử dụng hệ thống camera, app, thu tiền tự động qua đó giảm lưu lượng xe vào Thành phố một cách tự nhiên.

PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh, Nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách tài nguyên và môi trường.

“Đối với hai bên bờ sông Tô Lịch cũng có thể cho đấu thầu, dành không gian rộng rãi phát triển du lịch” - PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh đưa ra ví dụ về việc sử dụng công cụ kinh tế trong công tác quản lý.

Quan tâm đến vấn đề ô nhiễm tại làng nghề, GS.TS. Đặng Kim Chi, Nguyên Phó Viện trưởng Viện KH & CN Môi trường, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội đưa ra giải pháp rằng chính quyền địa phương cần quan tâm, tận dụng hương ước làng nghề để lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường.

Hà Nội cũng cần hỗ trợ cho người làng nghề nếu làng nghề thuộc diện phải bảo tồn để duy trì phát triển, tuy nhiên cần yêu cầu dừng sản xuất nếu ở đó ô nhiễm nặng. GS.TS. Đặng Kim Chi mong muốn các nhà khoa học quan tâm tham gia vào công trình xử lý chất thải tại làng nghề, làm sao phù hợp với quy mô sản xuất, phù hợp với trình độ của người dân làng nghề.

TS. Lưu Đức Hải – Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam cho hay Hà Nội đưa ra giải pháp phân loại rác thải tại nguồn, nhưng không tái sử dụng và tái chế được, đốt rác là giải pháp kém hiệu quả cuối cùng.

Có nhiều bất cập trong công tác phân loại, chúng ta phân loại rác ở gia đình hoặc khu đô thị, nhưng khi đưa lên bãi rác Nam Sơn tất cả đều được chôn. Hà Nội thiếu cơ sở phân loại trung gian ở cấp nhỏ hơn như cấp phường. TS. Lưu Đức Hải lưu ý về việc tạo ra thị trường tiêu thụ các sản phẩm từ tài nguyên rác.

Cùng chung vấn đề về phân loại và xử lý rác thải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Nam Nguyễn Đức Vượng đặt câu hỏi về cơ chế chính sách trong triển khai thực hiện phân loại và xử lý rác thải. Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp Hà Nam đã khảo sát và nhận thấy có những khu vực dòng chảy hẹp cần nâng cấp, cải tạo và đề nghị Bộ Nông nghiệp nâng cấp các công trình thủy lợi.

Chất lượng môi trường của thành phố Hà Nội sẽ nhanh chóng được cải thiện

Phát biểu bế mạc hội thảo, Chủ tịch UBND thành phố Trần Sỹ Thanh đánh giá cao và trân trọng cảm ơn ý kiến đóng góp của các chuyên gia, trong đó có nhiều ý kiến sâu sắc phản ánh đầy đủ từ lý luận đến thực tiễn cuộc sống, từ đó đề xuất nhiều giải pháp thiết thực trong công tác bảo vệ môi trường Thủ đô.

Chủ tịch UBND thành phố Trần Sỹ Thanh.

Thành phố giao sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội nghiên cứu kỹ các bài tham luận gửi đến hội thảo, đặc biệt là các ý kiến tham luận, thảo luận của các chuyên gia, nhà khoa học, xây dựng thành báo cáo, xác định rõ những vấn đề cấp bách cần giải quyết và những giải pháp cụ thể để xử lý ô nhiễm môi trường.

“Với sự tâm huyết, vào cuộc của Thành phố, sự tham gia tích cực của cộng đồng chuyên gia, doanh nghiệp và nhân dân Thủ đô, chúng ta hoàn toàn tin tưởng rằng trong thời gian tới chất lượng môi trường của thành phố Hà Nội sẽ nhanh chóng được cải thiện, Thủ đô Hà Nội sẽ thực hiện thắng lợi các mục tiêu đề ra, sẽ bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.” – Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội phát biểu bế mạc.

Trung tâ Thông tin - Đào tạo (Thực hiện).