Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Thủ đô số 02/2026/QH16, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về thể chế phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới. Với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù được thiết kế trên cơ sở yêu cầu thực tiễn của một đô thị đặc biệt, Luật Thủ đô không chỉ tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội mà còn mở ra những cơ hội mới cho lĩnh vực giáo dục và đào tạo - một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của Hà Nội.
Ảnh minh họa: Học sinh Hà Nội tham gia hoạt động giáo dục STEM tại trường học. Nguồn: Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất và đời sống xã hội, chất lượng nguồn nhân lực ngày càng trở thành nhân tố cốt lõi quyết định vị thế và sức cạnh tranh của mỗi địa phương. Đối với Hà Nội, trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, trung tâm lớn về văn hóa, khoa học, giáo dục và hội nhập quốc tế của cả nước, việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ là yêu cầu phát triển trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài nhằm xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước
Những quy định mới của Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 đã thể hiện rõ quan điểm lấy giáo dục, đào tạo và phát triển con người làm nền tảng cho sự phát triển bền vững của Thủ đô. Các cơ chế đặc thù được trao cho Hà Nội không chỉ mở rộng quyền chủ động trong quản lý giáo dục mà còn tạo điều kiện để Thành phố xây dựng mô hình giáo dục tiên tiến, hội nhập quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ mới.
Giáo dục - nền tảng của phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao
Trong nhiều năm qua, Hà Nội luôn là địa phương có quy mô giáo dục lớn nhất cả nước với hệ thống giáo dục đa dạng từ mầm non đến đại học, tập trung nhiều trường đại học, học viện, cơ sở nghiên cứu khoa học hàng đầu. Đây là lợi thế đặc biệt để Thủ đô phát triển nguồn nhân lực trình độ cao phục vụ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, hệ thống giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức mà cần trang bị cho người học các năng lực thích ứng với môi trường số, tư duy sáng tạo, khả năng nghiên cứu, kỹ năng hội nhập quốc tế và năng lực học tập suốt đời. Điều này đòi hỏi phải có những cơ chế quản lý linh hoạt hơn, phù hợp với đặc thù của Thủ đô.
Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội chủ động triển khai các giải pháp đổi mới giáo dục, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của Thành phố trong giai đoạn tới.
Mở rộng hợp tác quốc tế, thúc đẩy hội nhập trong giáo dục
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 là cho phép các cơ sở giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông trên địa bàn Hà Nội thực hiện liên kết giáo dục với các cơ sở giáo dục nước ngoài theo quy định của pháp luật.
Quy định này tạo cơ sở pháp lý để các nhà trường mở rộng hợp tác quốc tế, tiếp cận các chương trình đào tạo tiên tiến, phương pháp giảng dạy hiện đại và các mô hình quản trị giáo dục hiệu quả trên thế giới. Đây là điều kiện thuận lợi để nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời giúp học sinh Thủ đô được tiếp cận môi trường học tập mang tính quốc tế ngay từ những cấp học đầu tiên.
Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, việc nâng cao trình độ ngoại ngữ, kỹ năng số, tư duy sáng tạo và năng lực thích ứng với môi trường đa văn hóa là yêu cầu cấp thiết đối với nguồn nhân lực tương lai. Hoạt động liên kết giáo dục quốc tế sẽ góp phần chuẩn bị cho học sinh những năng lực cần thiết để tham gia thị trường lao động toàn cầu, đồng thời nâng cao sức hấp dẫn của hệ thống giáo dục Thủ đô.
Bên cạnh đó, việc mở rộng hợp tác quốc tế cũng tạo điều kiện để đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục tiếp cận những xu hướng giáo dục mới, nâng cao trình độ chuyên môn và đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng hiện đại.
Chủ động xây dựng chương trình giáo dục mang bản sắc Thủ đô
Một trong những nội dung có ý nghĩa đột phá của Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 là cho phép Hà Nội được bổ sung một số nội dung giáo dục trong chương trình giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô.
Cơ chế này tạo điều kiện để Thành phố xây dựng các nội dung giáo dục gắn với đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội và định hướng phát triển của Hà Nội. Bên cạnh chương trình giáo dục thống nhất trên phạm vi cả nước, học sinh Thủ đô có thể được tiếp cận thêm các nội dung về lịch sử và văn hóa Thăng Long - Hà Nội, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, kỹ năng công dân số, bảo vệ môi trường, phát triển đô thị xanh và hội nhập quốc tế.
Việc bổ sung các nội dung giáo dục đặc thù không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện mà còn góp phần bồi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức trách nhiệm công dân và khát vọng cống hiến cho sự phát triển của Thủ đô.
Đặc biệt, Luật còn cho phép xây dựng chương trình giáo dục riêng đối với một số cơ sở giáo dục đặc thù của Thành phố. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để Hà Nội thí điểm những mô hình giáo dục tiên tiến, phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai.
Hoàn thiện hệ thống giáo dục chất lượng cao theo tiêu chí đặc thù của Thủ đô
Để đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh mới, Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 trao quyền cho Thành phố quy định các tiêu chí đối với cơ sở giáo dục chất lượng cao.
Theo đó, Hà Nội có thể chủ động xây dựng các tiêu chuẩn về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, chương trình đào tạo, phương pháp giáo dục, hoạt động trải nghiệm, hợp tác quốc tế và chất lượng đầu ra phù hợp với điều kiện thực tiễn và mục tiêu phát triển của Thành phố.
Đây là bước tiến quan trọng nhằm tạo động lực cho các cơ sở giáo dục không ngừng đổi mới và nâng cao chất lượng. Đồng thời, việc xây dựng hệ thống tiêu chí riêng cũng giúp Thành phố hình thành mạng lưới các cơ sở giáo dục chất lượng cao có khả năng đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng đa dạng của người dân.
Về lâu dài, hệ thống giáo dục chất lượng cao sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nhân tài, phát triển đội ngũ lao động có trình độ chuyên môn cao, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và sức hấp dẫn đầu tư của Thủ đô.
Tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục đại học
Một điểm mới nổi bật khác của Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền Thành phố trong quản lý giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.
Theo quy định của luật, Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 mở rộng thẩm quyền của chính quyền Thành phố trong quản lý một số cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp theo quy định của pháp luật.
Việc trao quyền chủ động nhiều hơn cho Hà Nội không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính mà còn tạo điều kiện để Thành phố chủ động quy hoạch mạng lưới cơ sở đào tạo phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng là cơ sở để tăng cường gắn kết giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động, bảo đảm nguồn nhân lực được đào tạo sát với yêu cầu thực tiễn của thị trường.
Đồng thời, cơ chế phân cấp mạnh mẽ hơn cũng góp phần thu hút các nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước vào lĩnh vực giáo dục, thúc đẩy hình thành các cơ sở đào tạo chất lượng cao và các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trên địa bàn Thành phố.
Tạo nền tảng cho phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên số
Các cơ chế đặc thù về giáo dục và đào tạo trong Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 được ban hành trong bối cảnh cả nước đang triển khai mạnh mẽ các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Vì vậy, mục tiêu cuối cùng của những chính sách này không chỉ là nâng cao chất lượng giáo dục mà còn hướng tới xây dựng nguồn nhân lực có đủ năng lực để dẫn dắt quá trình phát triển của Thủ đô trong kỷ nguyên số.
Việc phát huy hiệu quả các cơ chế mới về liên kết giáo dục quốc tế, chương trình giáo dục đặc thù, giáo dục chất lượng cao và phân cấp quản lý giáo dục sẽ góp phần hình thành hệ sinh thái giáo dục hiện đại, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của các ngành kinh tế mũi nhọn, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị đô thị thông minh.
Trong thời gian tới, cùng với việc cụ thể hóa các quy định của Luật Thủ đô bằng các văn bản triển khai, Hà Nội cần tiếp tục ưu tiên đầu tư cho giáo dục, phát triển đội ngũ nhà giáo, đẩy mạnh chuyển đổi số trong dạy và học, đồng thời tăng cường kết nối giữa nhà trường, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu khoa học.
Có thể khẳng định rằng, Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 đã mở ra một không gian phát triển mới cho giáo dục và đào tạo của Hà Nội. Nếu được triển khai hiệu quả, những cơ chế đặc thù này sẽ trở thành động lực quan trọng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần đưa Hà Nội trở thành trung tâm giáo dục, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.
Việc triển khai hiệu quả các cơ chế đặc thù về giáo dục trong Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 không chỉ có ý nghĩa đối với riêng Hà Nội mà còn có thể cung cấp những kinh nghiệm thực tiễn quan trọng cho quá trình hoàn thiện chính sách giáo dục và đào tạo theo hướng phân cấp, phân quyền, tăng cường tự chủ và hội nhập quốc tế trên phạm vi cả nước.
Phòng Nghiên cứu Tổng hợp (Tổng hợp)