Khi giao thông, môi trường, cấp nước, thoát nước và hạ tầng kỹ thuật đều mang tính liên xã, liên tỉnh, yêu cầu đặt ra là nguồn lực ngân sách cũng cần được phân bổ linh hoạt theo phạm vi tác động và lợi ích chung, thay vì bị giới hạn cứng bởi địa giới hành chính.

Ba cấp độ chia sẻ nguồn lực ngân sách theo Luật Thủ đô năm 2026

Từ các quy định của Luật Thủ đô năm 2026 thiết lập ba cấp độ chia sẻ nguồn lực, từ nội bộ Thành phố đến phạm vi liên tỉnh, liên vùng.

Thứ nhất, chia sẻ nguồn lực giữa các đơn vị hành chính cấp xã trong nội bộ Thành phố. Điểm h khoản 5 Điều 21 trao cho Hội đồng nhân dân Thành phố thẩm quyền quy định việc Hội đồng nhân dân cấp xã sử dụng ngân sách cấp xã để hỗ trợ đơn vị hành chính cấp xã khác của Thành phố. Cơ chế này tạo điều kiện điều hòa nguồn lực giữa các địa bàn, hỗ trợ giải quyết những nhiệm vụ cấp thiết và vấn đề có tính liên xã.

Qua đó, địa phương có điều kiện ngân sách thuận lợi hơn có thể chia sẻ nguồn lực với địa phương còn khó khăn theo quy định của Hội đồng nhân dân Thành phố. Đây không chỉ là hỗ trợ về tài chính, mà còn góp phần thu hẹp chênh lệch, nâng cao tính đồng bộ của hạ tầng và chất lượng dịch vụ công trên toàn Thành phố.

Thứ hai, mở rộng phạm vi sử dụng ngân sách Thành phố ra ngoài địa giới hành chính của Hà Nội. Theo điểm l khoản 5 Điều 21, Hội đồng nhân dân Thành phố được quyết định sử dụng ngân sách cấp Thành phố để thực hiện dự án đầu tư, công trình, dự án ngoài địa bàn. Quy định này cho phép Hà Nội tham gia đầu tư những dự án tuy được triển khai tại địa phương khác nhưng có tác động trực tiếp đến giao thông, môi trường, nguồn nước và sự phát triển của Thủ đô.

Điểm m khoản 5 Điều 21 còn cho phép Hội đồng nhân dân Thành phố quyết định sử dụng ngân sách để hỗ trợ các cơ quan trung ương, các địa phương khác trong nước hoặc quốc gia khác. Nhờ đó, phạm vi sử dụng ngân sách được xác định không chỉ theo nơi thực hiện nhiệm vụ, mà còn theo mức độ cần thiết và lợi ích kinh tế - xã hội mang lại.

Thứ ba, phối hợp nguồn lực giữa các địa phương để đầu tư dự án liên kết, phát triển Vùng Thủ đô. Điểm b khoản 3 Điều 29 cho phép các địa phương trong Vùng Thủ đô sử dụng ngân sách để đầu tư trực tiếp vào dự án liên kết, phát triển Vùng Thủ đô trên địa bàn địa phương khác trong vùng. Các dự án tập trung giải quyết những vấn đề về hạ tầng giao thông, môi trường, cấp nước sạch, thoát nước và các công trình phục vụ lợi ích chung.

Theo điểm a khoản 3 Điều 29, địa phương tham gia được áp dụng quy định của Luật Thủ đô và các văn bản thi hành để lập, thẩm định, phê duyệt, thực hiện dự án theo nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, sau khi thống nhất với Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội. Quy định này tạo cơ sở để các địa phương cùng huy động nguồn lực, tham gia quyết định và khắc phục tình trạng đầu tư phân tán theo địa giới hành chính.

Phối cảnh nút giao thuộc Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, thể hiện vai trò của hạ tầng giao thông trong kết nối các địa phương và kiến tạo không gian phát triển liên vùng. Nguồn: Vneconomy.vn

Không chỉ chia sẻ ngân sách, mà còn chia sẻ trách nhiệm phát triển

Cơ chế mới không chỉ mở rộng phạm vi sử dụng ngân sách mà còn xác lập trách nhiệm phối hợp giữa Hà Nội và các địa phương trong giải quyết những vấn đề chung.

Thứ nhất, khẳng định và phát huy vai trò hạt nhân, trung tâm kết nối của Hà Nội trong phát triển vùng. Khoản 1 và khoản 2 Điều 28 Luật Thủ đô xác định Hà Nội là hạt nhân, trung tâm kết nối, động lực thúc đẩy liên kết, phát triển; đồng thời, Nhà nước ưu tiên nguồn lực để tăng cường liên kết giữa Hà Nội với các địa phương trong Vùng Thủ đô và các vùng có liên quan. Vì vậy, việc Thành phố chủ động chia sẻ nguồn lực chính là sự cụ thể hóa vai trò dẫn dắt, kết nối và lan tỏa động lực phát triển.

Thứ hai, kiến tạo không gian phát triển vùng thống nhất, đồng bộ và hài hòa lợi ích giữa các địa phương. Khoản 3 và khoản 4 Điều 28 yêu cầu hoạt động liên kết vùng phải bảo đảm đồng thuận, công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích và thống nhất trong tổ chức không gian phát triển, đầu tư hạ tầng kỹ thuật chung. Nhờ đó, giao thông, môi trường, nguồn nước và các công trình liên vùng có thể được quy hoạch, đầu tư như một hệ thống thống nhất, hạn chế tình trạng chia cắt theo địa giới.

Thứ ba, chuyển hóa các cơ chế đặc thù thành những công trình cụ thể và lợi ích thiết thực cho người dân. Điều 29 thiết lập cơ chế để các địa phương phối hợp lựa chọn, đầu tư, vận hành và giám sát dự án liên kết vùng. Đáng chú ý, khoản 4 Điều này quy định Quỹ Phát triển vùng Thủ đô là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, do Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội quyết định thành lập trên cơ sở thống nhất với Hội đồng nhân dân cấp tỉnh của các địa phương trong vùng. Nguồn tài chính của Quỹ được hình thành từ ngân sách trung ương, ngân sách của các địa phương trong vùng, các nguồn tài trợ, hỗ trợ và nguồn tài chính hợp pháp khác. Đây là công cụ quan trọng để chuyển định hướng liên kết vùng thành các dự án và lợi ích cụ thể.

Luật Thủ đô đã mở rộng không gian sử dụng ngân sách từ phạm vi giữa các xã đến các dự án ngoài địa bàn và dự án liên kết vùng. Điểm mới không chỉ nằm ở việc sử dụng nguồn lực linh hoạt hơn, mà còn thể hiện bước chuyển từ phát triển riêng lẻ sang chia sẻ nguồn lực, trách nhiệm và thành quả phát triển.

Ranh giới hành chính vẫn cần thiết trong tổ chức quản lý, nhưng không nên trở thành giới hạn của sự hợp tác. Khi Hà Nội phát huy vai trò hạt nhân và các địa phương cùng chủ động tham gia, nguồn lực sẽ được phân bổ phù hợp hơn với phạm vi tác động và lợi ích chung, góp phần kiến tạo không gian phát triển đồng bộ, bền vững cho Thủ đô và toàn vùng./.

Quét mã tải tài liệu tại đây

Phòng Nghiên cứu Tổng hợp (Thực hiện)