Hà Nội ngày càng gắn bó chặt chẽ với các địa phương trong vùng thông qua giao thông, sản xuất, thương mại, dịch vụ và sự lưu chuyển của nguồn nhân lực. Cùng với quá trình đó, nhiều vấn đề về hạ tầng, môi trường, nguồn nước cũng vượt qua ranh giới hành chính, đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết và phối hợp giữa các địa phương để cùng khai thác tiềm năng, giải quyết những vấn đề chung.

Trong bối cảnh đó, Luật Thủ đô năm 2026 xác định Hà Nội là hạt nhân, trung tâm kết nối và động lực thúc đẩy liên kết, phát triển vùng. Vai trò ấy không chỉ được thể hiện ở việc tạo động lực tăng trưởng, mà còn ở khả năng kết nối trách nhiệm, nguồn lực và lợi ích giữa các địa phương. Hà Nội phát triển cùng với vùng, và vùng phát triển sẽ tạo thêm không gian, động lực để Thủ đô phát triển bền vững hơn.

Hà Nội là hạt nhân, tạo động lực để cả vùng cùng phát triển

Trong quá trình phát triển, Hà Nội ngày càng gắn kết với các địa phương trong vùng thông qua giao thông, sản xuất, thương mại, dịch vụ, nguồn nhân lực và khoa học - công nghệ. Sự gắn kết đó không chỉ tạo thêm cơ hội phát triển cho Thủ đô mà còn mở rộng không gian kinh tế, tạo điều kiện để các địa phương phát huy thế mạnh và bổ trợ cho nhau.

Tinh thần này được thể hiện rõ tại Điều 28 Luật Thủ đô năm 2026, xác định Hà Nội là “hạt nhân, trung tâm kết nối, động lực thúc đẩy liên kết, phát triển”, đồng thời là cực tăng trưởng của vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc và của cả nước. Đây không chỉ là sự khẳng định vai trò của Hà Nội, mà còn đặt ra yêu cầu phát huy tốt hơn khả năng kết nối và lan tỏa của Thủ đô đối với các địa phương trong vùng.

Với lợi thế về nguồn nhân lực, khoa học - công nghệ, dịch vụ, thị trường và hạ tầng, Hà Nội có điều kiện thúc đẩy các mối liên kết kinh tế và xã hội. Trong khi đó, các địa phương trong vùng có những thế mạnh riêng về công nghiệp, nông nghiệp, logistics, du lịch và nhiều lĩnh vực khác. Khi được kết nối hợp lý, những lợi thế này có thể bổ trợ, tạo thêm động lực tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của toàn vùng.

Đáng chú ý, Điều 28 cũng xác định Nhà nước ưu tiên nguồn lực để thúc đẩy liên kết, phát triển vùng giữa Hà Nội với các địa phương trong vùng Thủ đô và với các địa phương thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Qua đó, vai trò hạt nhân của Hà Nội không phải là phát triển một mình, mà là kết nối để cùng phát triển, tạo sức lan tỏa và góp phần hình thành một không gian phát triển chung của cả vùng.

Cầu Nhật Tân - một trong những công trình hạ tầng quan trọng góp phần kết nối các không gian phát triển của Hà Nội và khu vực. Nguồn: Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội

Cùng chia sẻ trách nhiệm môi trường

Môi trường là một trong những lĩnh vực thể hiện rõ nhất yêu cầu liên kết vùng. Không khí không dừng lại ở ranh giới hành chính, dòng sông cũng không chảy theo địa giới của từng địa phương. Một nguồn nước bị ô nhiễm hay một nguồn phát thải có thể tác động đến nhiều khu vực, vì vậy việc bảo vệ môi trường cần được thực hiện trên cơ sở phối hợp và chia sẻ trách nhiệm giữa các địa phương.

Theo Điều 30 Luật Thủ đô năm 2026, việc phối hợp bảo vệ môi trường vùng Thủ đô đối với các vấn đề có tác động liên tỉnh được thực hiện theo không gian chịu tác động. Trong đó, chất lượng không khí được quản lý theo vùng không khí chịu tác động; nước thải được quản lý theo lưu vực sông và hệ thống thoát nước; chất thải rắn được quản lý theo chuỗi phát sinh - thu gom - vận chuyển - xử lý. Cách tiếp cận này giúp hoạt động quản lý môi trường phù hợp hơn với phạm vi tác động thực tế, thay vì chỉ giới hạn trong địa giới của từng địa phương.

Đáng chú ý, trong cơ chế phối hợp vùng Thủ đô về môi trường, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội giữ vai trò điều phối, trên cơ sở bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ trách nhiệm và tuân thủ pháp luật. Cùng với đó, khoản 5 Điều 29 quy định các địa phương có hoạt động liên kết, phát triển vùng có nhiệm vụ cung cấp thông tin, dữ liệu phục vụ liên kết; phối hợp giám sát, kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quy định về liên kết, phát triển vùng. Đây là cơ sở để các địa phương cùng nhận diện vấn đề, chia sẻ thông tin và phối hợp triển khai giải pháp.

Từ bầu không khí chung đến những dòng sông cùng chảy qua nhiều địa phương, bảo vệ môi trường vùng Thủ đô vì thế cần một cách tiếp cận thống nhất và trách nhiệm được chia sẻ. Khi môi trường không có ranh giới, sự phối hợp cũng không thể bị giới hạn bởi ranh giới hành chính, qua đó góp phần xây dựng một vùng Thủ đô xanh, an toàn và phát triển bền vững.

Sông Hồng - trục không gian xanh, sinh thái và cảnh quan quan trọng của Thủ đô. Nguồn: Viện Quy hoạch Xây dựng Hà Nội

Chung nguồn lực - đầu tư cho những công trình của cả vùng

Liên kết vùng muốn đi vào thực chất không chỉ cần sự phối hợp mà còn cần nguồn lực để triển khai những dự án có quy mô và tác động vượt ra ngoài phạm vi một địa phương. Trong thực tế, các công trình giao thông kết nối, hạ tầng quan trọng hay dự án xử lý ô nhiễm môi trường thường mang lại lợi ích cho nhiều địa phương. Vì vậy, cùng huy động và sử dụng nguồn lực cho những nhiệm vụ chung sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và tạo thêm động lực phát triển cho toàn vùng.

Một điểm đáng chú ý của khoản 4 Điều 29 Luật Thủ đô năm 2026 là cơ chế Quỹ Phát triển vùng Thủ đô. Đây là quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách do Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội quyết định thành lập trên cơ sở thống nhất với Hội đồng nhân dân cấp tỉnh của các địa phương trong vùng Thủ đô. Nguồn tài chính của Quỹ được hình thành từ ngân sách Trung ương, ngân sách các địa phương trong vùng, cùng các nguồn tài trợ, hỗ trợ và nguồn tài chính hợp pháp khác.

Nguồn lực của Quỹ được sử dụng để đầu tư các dự án liên kết, phát triển vùng Thủ đô, ưu tiên hạ tầng giao thông, hạ tầng quan trọng và xử lý ô nhiễm môi trường; đồng thời phục vụ xử lý sự cố, thiên tai và kiểm soát bệnh tật có tính chất vùng. Bên cạnh đó, khoản 3 Điều 29 cho phép các địa phương trong vùng Thủ đô sử dụng ngân sách để đầu tư trực tiếp vào dự án liên kết trên địa bàn địa phương khác nhằm giải quyết các vấn đề chung về giao thông, môi trường, cấp nước sạch, thoát nước và các công trình phục vụ lợi ích chung.

Những cơ chế này cho thấy liên kết vùng không chỉ là sự phối hợp về chủ trương mà còn được hỗ trợ bằng những phương thức huy động và sử dụng nguồn lực cụ thể. Khi nguồn lực được kết nối, những công trình phục vụ lợi ích chung có thêm điều kiện được triển khai, hạ tầng được cải thiện, môi trường được bảo vệ và không gian phát triển được mở rộng. Qua đó, lợi ích của liên kết có thể lan tỏa từ từng dự án, từng địa phương đến người dân và cộng đồng trong toàn vùng.

Liên kết vùng, suy cho cùng, là sự kết nối về tầm nhìn, trách nhiệm và nguồn lực. Hà Nội giữ vai trò hạt nhân để tạo động lực và lan tỏa phát triển; các địa phương cùng chia sẻ trách nhiệm trong bảo vệ môi trường, cùng huy động nguồn lực để giải quyết những vấn đề chung. Khi mỗi địa phương phát huy tốt thế mạnh của mình và cùng hướng tới lợi ích chung, sức mạnh của cả vùng sẽ được nhân lên.

Hà Nội là hạt nhân, nhưng sức mạnh của vùng được tạo nên từ sự kết nối. Cùng kết nối, cùng chia sẻ, cùng phát triển – đó là nền tảng để xây dựng vùng Thủ đô hiện đại, xanh và phát triển bền vững.

Quét mã tải tài liệu tại đây