Toàn cảnh đô thị Hà Nội với các công trình cao tầng hiện đại, phản ánh vai trò trung tâm tăng trưởng và nhu cầu hoàn thiện cơ chế phân quyền đầu tư. Ảnh: Nguyễn Khoa Sơn/Wikimedia Commons

Theo quy định mới, Hội đồng nhân dân Thành phố được trao thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư đối với cả những dự án đầu tư công, dự án PPP thuộc thẩm quyền của Quốc hội Việt Nam nhưng sử dụng vốn ngân sách địa phương hoặc nguồn vốn hợp pháp khác của địa phương (trừ dự án nhà máy điện hạt nhân). Đồng thời, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố cũng được trao quyền quyết định, chấp thuận chủ trương đầu tư đối với nhiều loại dự án theo quy định của pháp luật về đầu tư công, đầu tư PPP và đầu tư nói chung.

Đây là sự thay đổi có tính chất đột phá so với quy định hiện hành, khi trước đây nhiều dự án lớn phải trình lên cấp trung ương, kéo dài thời gian chuẩn bị, thẩm định và phê duyệt. Việc phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho chính quyền Thành phố không chỉ rút ngắn quy trình, giảm thủ tục hành chính mà còn tạo điều kiện để Hà Nội chủ động lựa chọn, triển khai các dự án phù hợp với nhu cầu phát triển thực tiễn. Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các đô thị lớn ngày càng gay gắt, cơ chế này giúp Hà Nội nâng cao tính phản ứng chính sách, kịp thời nắm bắt cơ hội phát triển và thích ứng với biến động kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, dự thảo Luật cũng thiết kế cơ chế linh hoạt cho các dự án đặc thù. Trường hợp cần áp dụng cơ chế, chính sách khác với quy định của luật hiện hành, Ủy ban nhân dân Thành phố có thể báo cáo Chính phủ Việt Nam để trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Quy định này mở ra “không gian thể chế” rộng hơn, cho phép Hà Nội thí điểm các cơ chế mới, phù hợp với vai trò là đô thị đặc biệt, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia. Đây cũng là tiền đề quan trọng để thử nghiệm các mô hình quản trị tiên tiến, như quản trị đô thị thông minh, đầu tư xanh, hay các cơ chế tài chính đặc thù gắn với phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, việc cho phép áp dụng hình thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu trong trường hợp đặc biệt đối với các dự án trọng điểm cũng là một điểm mới đáng chú ý. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ đẩy nhanh tiến độ triển khai các công trình hạ tầng chiến lược như đường vành đai, hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn, hạ tầng số và các dự án cải tạo đô thị quy mô lớn. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu quả, việc áp dụng cơ chế đặc thù cần đi kèm với hệ thống tiêu chí minh bạch, quy trình giám sát chặt chẽ và trách nhiệm giải trình rõ ràng của các chủ thể liên quan, tránh nguy cơ lợi dụng chính sách hoặc phát sinh tiêu cực.

Không dừng lại ở việc phân quyền, dự thảo Luật còn giao Hội đồng nhân dân Thành phố quy định chi tiết về trình tự, thủ tục, tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư, cũng như cơ chế thực hiện các dự án khẩn cấp. Điều này thể hiện rõ quan điểm “trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực”, bảo đảm tính chủ động nhưng không buông lỏng quản lý. Việc thiết lập cơ chế kiểm soát nội bộ hiệu quả, tăng cường vai trò giám sát của cơ quan dân cử và sự tham gia của xã hội sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm các quyết định đầu tư đúng hướng, đúng mục tiêu và mang lại lợi ích công.

Ở góc độ dài hạn, quy định mới về thẩm quyền đầu tư còn góp phần tái cấu trúc mô hình quản trị phát triển của Hà Nội theo hướng hiện đại, phân tầng rõ ràng giữa trung ương và địa phương. Thành phố sẽ không chỉ là đơn vị thực thi chính sách, mà trở thành chủ thể kiến tạo phát triển, có khả năng hoạch định chiến lược và điều phối nguồn lực hiệu quả hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới mục tiêu trở thành đô thị “xanh - thông minh - hiện đại”, có sức cạnh tranh cao trong khu vực.

Mặt khác, phân quyền mạnh mẽ cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực bộ máy và chất lượng đội ngũ cán bộ. Khi quyền quyết định được trao nhiều hơn, trách nhiệm cũng lớn hơn, đòi hỏi chính quyền Thành phố phải nâng cao năng lực phân tích chính sách, quản trị rủi ro, kiểm soát tài chính công và phòng, chống tham nhũng. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý đầu tư công, công khai hóa thông tin dự án để tăng tính minh bạch và sự giám sát của người dân, doanh nghiệp.

Có thể thấy, quy định mới về thẩm quyền đầu tư không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật pháp lý, mà còn phản ánh tư duy đổi mới sâu sắc trong quản trị phát triển Thủ đô: từ mô hình quản lý tập trung sang mô hình phân quyền, linh hoạt và chịu trách nhiệm cao hơn. Nếu được thông qua và triển khai hiệu quả, đây sẽ là động lực quan trọng giúp Hà Nội tăng tốc đầu tư, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mới.

Trong tổng thể dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), điểm mới này góp phần định hình rõ hơn vai trò của Hà Nội không chỉ là trung tâm hành chính – chính trị, mà còn là một cực tăng trưởng năng động, có khả năng tự quyết và dẫn dắt phát triển vùng và quốc gia. Xa hơn, đây cũng có thể trở thành mô hình thí điểm cho việc hoàn thiện thể chế phân quyền ở Việt Nam, tạo cơ sở để nhân rộng ra các đô thị lớn khác, đóng góp vào tiến trình cải cách thể chế và hiện đại hóa nền quản trị quốc gia.