Việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này được xác định là yêu cầu cấp thiết cả về chính trị, pháp lý và thực tiễn. Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, với định hướng xuyên suốt là hoàn thiện thể chế “vượt trội, ưu việt”, đủ năng lực giải quyết các vấn đề của Hà Nội và vùng Thủ đô. Điểm đáng chú ý, tư duy xây dựng luật đã có sự thay đổi căn bản: Thủ đô không chỉ là nơi “thực thi chính sách” mà còn được giao vai trò “thiết kế chính sách”. Điều này thể hiện rõ tinh thần “Hà Nội quyết – Hà Nội làm – Hà Nội chịu trách nhiệm”, đi kèm với yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Một trong những mục tiêu lớn của dự thảo Luật là hoàn thiện thể chế đặc thù, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đồng thời tạo hành lang pháp lý để thí điểm các cơ chế, chính sách đột phá trước khi nhân rộng. Qua đó, nâng cao hiệu lực quản trị và năng lực dẫn dắt phát triển của Thủ đô, hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế liên tục ở mức hai con số.
Thực tiễn phát triển thời gian qua cho thấy, nhiều cơ chế trong Luật Thủ đô năm 2024 không còn đủ tính đặc thù, trong khi Hà Nội đang đối mặt với hàng loạt điểm nghẽn kéo dài, như: ùn tắc giao thông, ngập úng đô thị, ô nhiễm môi trường, vi phạm trật tự xây dựng và quản lý đất đai, an toàn thực phẩm, quá tải hạ tầng, áp lực dân số và những thách thức từ biến đổi khí hậu. Đây chính là những vấn đề đòi hỏi cần có khuôn khổ pháp lý linh hoạt, đủ mạnh để xử lý hiệu quả.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm: 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với luật hiện hành nhưng lại mở rộng đáng kể phạm vi phân quyền. Theo đó, thay vì quy định chi tiết, luật mới tập trung trao quyền cho thành phố Hà Nội quyết định nhiều vấn đề quan trọng, từ tổ chức bộ máy, tài chính, đầu tư đến quy hoạch và phát triển đô thị.
Đặc biệt là cơ chế ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Theo dự thảo, HĐND và UBND thành phố Hà Nội có thể ban hành các quy định khác với văn bản của cơ quan Trung ương trong một số trường hợp cụ thể, nhằm bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn. Thành phố cũng được phép thí điểm các mô hình quản lý mới, tạo khuôn khổ pháp lý cho đổi mới sáng tạo.
Trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và công vụ, dự thảo Luật chuyển mạnh từ cơ chế “xin – cho” sang “tự chủ – tự quyết”. Thành phố được quyền quyết định cơ cấu tổ chức, biên chế, chính sách thu nhập, cũng như tuyển dụng, bổ nhiệm nhân sự. Đặc biệt, Hà Nội có thể xây dựng các chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài, tạo nền tảng cho phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Về quy hoạch và phát triển đô thị, dự thảo quy định Hà Nội chỉ lập một quy hoạch tổng thể duy nhất, thay thế cho các loại quy hoạch hiện hành. Thành phố được quyền phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch và chủ động trong việc di dời các cơ sở không phù hợp. Đồng thời, luật cũng mở ra không gian phát triển mới như không gian ngầm, không gian trên cao và các mô hình đô thị thông minh, xanh, đa trung tâm.
Dự thảo Luật đồng thời xác định rõ vai trò của Hà Nội là hạt nhân phát triển vùng, với cơ chế liên kết mạnh mẽ giữa các địa phương trong vùng Thủ đô và vùng đồng bằng sông Hồng. Việc thành lập Quỹ Phát triển vùng Thủ đô được kỳ vọng sẽ tạo nguồn lực cho các dự án hạ tầng liên vùng.
Để bảo đảm triển khai hiệu quả ngay sau khi luật được thông qua, UBND thành phố Hà Nội đã chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết. Trong đó, Thành phố cũng đã xây dựng đề cương chi tiết cho 113 nội dung quy phạm pháp luật cần ban hành, đồng thời tổ chức tập huấn về công tác xây dựng văn bản pháp luật và bố trí kinh phí thực hiện trong năm 2026. Trong thời gian tới, Hà Nội sẽ thành lập tổ công tác để chỉ đạo, theo dõi và giám sát việc triển khai thi hành Luật Thủ đô (sửa đổi), bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và hiệu quả. Việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trước mắt mà còn tạo nền tảng thể chế lâu dài, giúp Hà Nội phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt phát triển quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đề xuất phân cấp, phân quyền mạnh mẽ từ Trung ương cho thành phố Hà Nội. Theo đó, dự thảo Luật đã trao tổng cộng 192 thẩm quyền cho chính quyền Thành phố, tăng tính chủ động cho Thủ đô, trong đó HĐND Thành phố được giao 124 thẩm quyền, UBND Thành phố 56 thẩm quyền và Chủ tịch UBND Thành phố 12 thẩm quyền.
Để chuẩn bị cho việc triển khai Luật Thủ đô (sửa đổi), thành phố Hà Nội đã chủ động xây dựng kế hoạch thực hiện và đang lấy ý kiến góp ý hoàn thiện. Dự thảo Kế hoạch này bao gồm nhiều nội dung quan trọng như xây dựng văn bản quy định chi tiết, ban hành các quyết định theo thẩm quyền, cũng như tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến người dân, cán bộ, công chức. Đáng chú ý, theo tổng hợp, dự thảo Luật giao cho thành phố xây dựng 154 nội dung quy phạm pháp luật. Đến nay, các cơ quan của Hà Nội đã tham mưu, xây dựng dự thảo cho 113 nội dung, thể hiện sự chủ động và sẵn sàng cao. Sau khi Luật Thủ đô (sửa đổi) được Quốc hội thông qua chính thức, các cơ quan chức năng của Thành phố sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện và trình HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố ban hành các văn bản theo đúng thẩm quyền./.