Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững của mỗi quốc gia, địa phương. Đối với Thủ đô Hà Nội - trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là đầu tàu về kinh tế, giáo dục, khoa học và công nghệ của cả nước - việc xây dựng môi trường thuận lợi để thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng mà còn là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Từ yêu cầu thực tiễn đó, Luật Thủ đô năm 2026 đã thiết lập nhiều cơ chế đặc thù nhằm tạo lập môi trường thể chế thuận lợi cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tạo nền tảng để Hà Nội phát huy vai trò tiên phong trong giai đoạn mới.
Những quy định mới của Luật không chỉ tạo thêm dư địa phát triển cho Hà Nội mà còn thể hiện sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy xây dựng thể chế, chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng.
Hà Nội tiên phong thử nghiệm, tổng kết và nhân rộng mô hình
Một trong những điểm mới nổi bật của Luật Thủ đô năm 2026 là xác định Hà Nội giữ vai trò tiên phong trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Tại điểm b khoản 1 Điều 18, Luật quy định: "Ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, làm cơ sở để tổng kết thực tiễn và nhân rộng các mô hình hiệu quả trong phạm vi cả nước".
Những quy định này thể hiện tư duy đổi mới trong xây dựng và tổ chức thực thi chính sách của Luật Thủ đô năm 2026. Theo đó, Hà Nội không chỉ được trao cơ chế đặc thù để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trên địa bàn mà còn được định hướng trở thành địa phương tiên phong thử nghiệm các mô hình, công nghệ và giải pháp mới trước khi tổng kết, đánh giá và nhân rộng trên phạm vi cả nước.
Mở rộng không gian thể chế thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát
Một trong những cơ chế đột phá của Luật Thủ đô năm 2026 là thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) nhằm tạo môi trường thể chế linh hoạt cho các hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đặc biệt, tại điểm a khoản 2 Điều 19, Luật quy định Ủy ban nhân dân Thành phố được “Quyết định cho phép thử nghiệm và ban hành quy chế thử nghiệm đối với từng dự án; quyết định việc tạm thời không áp dụng một số quy định pháp luật trong phạm vi giới hạn thử nghiệm đối với những trường hợp các quy định hiện hành không đủ cụ thể hoặc không còn phù hợp; đồng thời được điều chỉnh phạm vi, tạm dừng, gia hạn hoặc kết thúc việc thử nghiệm”.
Quy định này thể hiện phương thức quản lý đổi mới, chuyển từ phương thức quản lý cứng nhắc sang quản trị linh hoạt, tạo điều kiện để các công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới được kiểm chứng trong thực tiễn trước khi áp dụng rộng rãi. Đây cũng là cách tiếp cận giúp thể chế thích ứng nhanh hơn với sự phát triển của khoa học, công nghệ và các mô hình kinh doanh mới; là bước đột phá trong tư duy xây dựng chính sách mà còn góp phần thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa các thành tựu khoa học, công nghệ, tạo động lực phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô.
Chính quyền kiến tạo, đồng hành cùng đổi mới sáng tạo
Không chỉ tạo lập hành lang pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, Luật Thủ đô năm 2026 còn thể hiện rõ vai trò kiến tạo của chính quyền Thành phố trong việc đồng hành, hỗ trợ các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tham gia hoạt động khoa học, công nghệ. Tại điểm d khoản 1 Điều 18, Luật quy định: “Ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được phân bổ, sử dụng linh hoạt, kịp thời, hiệu quả, minh bạch, dựa trên kết quả đầu ra gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế số, xã hội số, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả quản lý đô thị.” Đồng thời, điểm c khoản 1 Điều 19 giao Hội đồng nhân dân Thành phố quy định: “Chính sách khuyến khích, hỗ trợ, tài trợ cho hoạt động thử nghiệm có kiểm soát; nguồn kinh phí bảo đảm cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia phê duyệt, hướng dẫn, kiểm soát quá trình thử nghiệm; việc sử dụng cơ sở dữ liệu của các cơ quan nhà nước, cơ sở hạ tầng và tài sản công để hỗ trợ hoạt động thử nghiệm.”
Việc kết hợp giữa hỗ trợ tài chính với khai thác hiệu quả dữ liệu, hạ tầng và tài sản công sẽ góp phần giảm chi phí nghiên cứu, rút ngắn quá trình thử nghiệm và đẩy nhanh thương mại hóa các kết quả khoa học, công nghệ. Những quy định này khẳng định vai trò kiến tạo của chính quyền Hà Nội trong phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời tạo nền tảng để các doanh nghiệp, tổ chức nghiên cứu và nhà khoa học phát huy năng lực sáng tạo, đóng góp vào sự phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô.
Đổi mới sáng tạo gắn với quản trị rủi ro và bảo đảm an toàn
Bên cạnh việc mở rộng không gian thử nghiệm và tăng cường hỗ trợ nguồn lực, Luật Thủ đô năm 2026 cũng đặc biệt coi trọng yêu cầu quản trị rủi ro trong quá trình thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tại điểm c khoản 1 Điều 18, Luật xác định nguyên tắc quản trị rủi ro đối với các hoạt động này trên địa bàn Thành phố. Đồng thời, điểm b khoản 1 Điều 19 giao Hội đồng nhân dân Thành phố quy định cơ chế hướng dẫn, kiểm soát quá trình thử nghiệm, bảo vệ người tham gia và xác định rõ quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các chủ thể có liên quan. Khoản 3 Điều 19 cũng yêu cầu việc thử nghiệm phải bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, lợi ích công cộng và quyền lợi của người tham gia thử nghiệm.
Việc mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát luôn đi đôi với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia. Qua đó, Hà Nội có điều kiện thúc đẩy hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo hướng chủ động, an toàn và bền vững, không đánh đổi lợi ích công cộng, quốc phòng, an ninh và quyền lợi hợp pháp của các chủ thể liên quan.
Những quy định của Luật Thủ đô năm 2026 cho thấy bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng và thực thi chính sách phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thông qua cơ chế ưu tiên thử nghiệm có kiểm soát, mở rộng không gian thể chế, tăng cường hỗ trợ từ nguồn lực công và thiết lập cơ chế quản trị rủi ro, Hà Nội được trao điều kiện thuận lợi để tiên phong thử nghiệm, hoàn thiện và nhân rộng các mô hình mới, đồng thời bảo đảm hoạt động khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số diễn ra an toàn, minh bạch và hiệu quả.
Các cơ chế đặc thù này cũng góp phần cụ thể hóa chủ trương của Đảng về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Việc triển khai hiệu quả Luật Thủ đô sẽ tạo động lực thu hút nhân tài, doanh nghiệp công nghệ và nguồn lực đầu tư; thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ vào quản trị đô thị và phát triển kinh tế - xã hội; góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm lớn về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của cả nước theo định hướng của Luật Thủ đô năm 2026./.
Quét mã tải tài liệu tại đây